السيد محمد باقر الصدر ( مترجم : فهرى زنجانى )
28
الأسس المنطقية في الإستقراء ( مبانى منطقى استقراء ) ( فارسى )
و آن چهار عضو همان چهار حالتى است كه در ( ت ) محتمل است بدين ترتيب . 1 - ( ت ) با هيچيك از دو آزمايش وجود نداشته است . 2 - ( ت ) فقط در آزمايش اوّلى بوده است . 3 - ( ت ) فقط در آزمايش دوّم بوده است . 4 - ( ت ) با هردو آزمايش بوده است . و اين چهار حالت مجموعهء متكاملى است كه مجموع اعضاء علم اجمالى از آنها تشكيل مييابد و هرعضوى از اعضاء اين مجموعه را با ( ع 2 ) و مجموع اعضاء اينعلم را كه همهء حالات محتملهء ( ت ) را دربر دارد با ( ع 2 ن ) و خود اينعلم اجمالى را با ( علم 2 ) يا ( علم اجمالى 2 ) نشان ميدهيم و هرگاه هيچ مجوّزى براى برترى احتمال وجود ( ت ) و يا احتمال عدم آن بر ديگرى پيدا نشود رقم يقين بر همهء چهار عضو بطور مساوى تقسيم خواهد شد . وقتى ما چهار رديف حالات را ملاحظه كنيم خواهيم ديد كه سه حالت از آنها سببيّت ( أ ) را از براى ( ب ) مستلزم است و آنها عبارت از سه حالت اوّل ( رديف 1 و 2 و 3 ) مىباشد زيرا بموجب اين حالات ( ت ) وجود ندارد ولو حدّاقل در يك آزمايش پس نميشود وجود ( ب ) را كه در هردو آزمايش بوده بجز براساس اينكه ( أ ) سبب آن بوده طور ديگرى توجيه نمود چون قبلا فرض كردهايم كه تصادف مطلق محال است و امّا حالت چهارم نسبت به ثبوت سببيّت ( أ ) از براى ( ب ) و نفى آن حالت بيطرفى را دارد زيرا فرض وجود ( ت ) در هردو تجربه نه متضمّن سببيّت ( أ ) از براى ( ب ) است و نه با اين سببيّت معارض است و معناى اين آنست كه از چهار احتمالى كه در ( علم اجمالى 2 ) بود سه احتمال آن بنفع سببيّت ( أ ) از براى ( ب ) مىباشد و احتمال چهارم نيز بملاحظهء اينكه جنبهء بيطرفى را دارد نيم درجه از يكدرجه را به نفع سببيّت ( أ ) از براى ( ب ) خواهد داشت و بنابراين درجهء احتمال سببيّت ( أ ) از براى ( ب ) پس از دو آزمايش كه نتيجه در